Strona główna Prawo podatkowe Senat przyjął nowelę PCC: zmiany dotyczą umowy spółki oraz instrumentów finansowych

Senat przyjął nowelę PCC: zmiany dotyczą umowy spółki oraz instrumentów finansowych

O nowelizacji PCC pisaliśmy po raz pierwszy na początku tego tygodnia przed uchwałą Senatu. Po tej uchwale nowela trafi na biurko Prezydenta, który może ją podpisać, zawetować lub skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Na podjęcie decyzji ma 21 dni. Nowelizacja nie jest szczególnie kontrowersyjna, więc można oczekiwać, że Prezydent ją podpisze. To zaś oznacza, że zmiany wejdą w życie za ok. dwa miesiące, czyli  - jak stanowi odpowiedni przepis - po upływie 30 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Część zmian polega na doprecyzowaniu niektórych postanowień ustawy o PCC oraz usunięciu przepisów, które w ostatnich latach stały się martwe. Jednakże, co najmniej jedna zmiana – dotycząca opodatkowania umowy spółki – ma charakter zmiany realnej. Nawiasem pisząc, stawianie ostrej granicy między zmianami doprecyzowującymi oraz zmianami realnymi, może być ryzykowne, bowiem „doprecyzowanie” to nic innego, jak wyeliminowanie możliwych rozbieżności interpretacyjnych. Takie zaś rozbieżności – jak uczy praktyka – wpływają na sytuację podatników całkiem realnie.

Umowa spółki bez zwolnienia „VAT-owskiego”

Pierwsza zmiana dotyczy przepisu art. 2 pkt 4 ustawy o PCC, wedle którego transakcje opodatkowane VAT lub zwolnione z VAT – nie podlegają PCC. Główna zasada wyrażona w tym przepisie nie ulegnie zmianie. Zmianie ulegnie redakcja, a ściślej biorąc – sformułowanie jednego z wyjątków.

W stanie prawnym obowiązującym obecnie, art. 2 pkt 4 nie pozwala na wyłączenie od PCC niektórych transakcji, które są od VAT zwolnione; wśród tych transakcji są m.in. umowy spółki i jej zmiany. Zgodnie z nowelizacją wyjątek ten dotyczyć ma nie tylko transakcji zwolnionych od VAT, ale także transakcji, które są VAT-em opodatkowane. Innymi słowy, umowa spółki lub zmiana umowy spółki (np. podniesienie kapitału lub pożyczka od udziałowca) będzie – co do zasady – opodatkowana PCC niezależnie od jej traktowania na gruncie ustawy o VAT, bowiem zablokowana zostanie droga do skorzystania ze zwolnienia zapisanego w art. 2 pkt 4 ustawy o PCC (pozostaną jednak inne zwolnienia lub ulgi, które pozwalają uniknąć PCC w szczególnych sytuacjach, np. przy pożyczce zaciągniętej od udziałowca przez spółkę kapitałową).

Zastanawiać może, jaki jest praktyczny cel powyższej modyfikacji. Wydaje się, że idzie tutaj o wyeliminowanie możliwej kontrowersji dotyczącej skutków wniesienia aportu. Jak wiadomo, wniesienie aportu jest na ogół czynnością opodatkowaną VAT. W związku z tym, podatnicy czasem twierdzą, że skoro aport jest opodatkowany VAT, to związane z nim podniesienie kapitału (lub umowa spółki) nie podlega PCC. Wydaje się, że rozumowanie to jest nietrafne, bo – mimo ekonomicznego związku aportu z podniesieniem kapitału czy zawiązaniem spółki – są to różne operacje. Ustawa o PCC nie nakłada podatku na „aport” tylko na zawiązanie spółki lub podniesienie kapitału. Dlatego też wydaje się, że VAT-owskie skutki aportu nie mają związku z opodatkowaniem PCC nałożonym na umowę spółki lub podniesienie kapitału. Zwróćmy uwagę, że wartość aportu może być inna niż wartość wydanych udziałów (akcji), co dodatkowo wzmacnia tezę, że art. 2 pkt 4 ustawy o PCC nie dawał – nawet w dotychczasowej wersji – podstaw do uznania, że utworzenie (powiększenie) kapitału na skutek aportu jest wolne od PCC. Niemniej jednak, Sejm postanowił wykluczyć nawet najmniejsze podstawy do takich dywagacji. A zatem: umowa spółki lub jej zmiana nigdy nie będzie objęta zwolnieniem dla transakcji opodatkowanych VAT lub zwolnionych z VAT.

Zorganizowana część przedsiębiorstwa, czyli rozszerzenie zwolnienia

Zgodnie z nowelizacją, rozszerzone zostanie zwolnienie przewidziane dla umowy spółki kapitałowej lub jej zmiany, dokonywanej poprzez aport kwalifikowany. Do tej pory można było z tego zwolnienia skorzystać wtedy, gdy do spółki kapitałowej wnoszono oddział innej spółki kapitałowej. Nowela rozszerza zakres kwalifikowanych aportów: będą do nich należeć całe przedsiębiorstwa spółek kapitałowych oraz ich zorganizowane części.

Tym samym, prawo do zwolnienia nie będzie zależeć od tego, czy przedmiot aportu jest oddziałem. Wystarczy, że będzie zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa spółki kapitałowej. Poza tym, jak już wspomnieliśmy, jednoznacznie wskazano, że całe przedsiębiorstwo takiej spółki również może być wnoszone bez PCC; wydaje się, że wykładnia dotychczasowych przepisów prowadziłaby do tego samego wniosku, ale nigdy nie jest źle, kiedy ustawodawca pisze takie rzeczy wprost.

Podstawa opodatkowania przy sprzedaży: tylko wartość rynkowa

Zgodnie z dotychczasowymi przepisami, podstawą opodatkowania przy umowie sprzedaży jest wartość rynkowa przedmiotu umowy. Dodatkowo istnieje przepis szczególny, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c), dotyczący umów sprzedaży zawieranych przez nierezydentów, gdzie jako podstawę opodatkowania wskazuje się złotówkową równowartość kwoty określonej w zezwoleniu dewizowym. Od czasu, kiedy przepis ten pojawił się w ustawie o PCC, prawo dewizowe uległo dużej liberalizacji. Ta zaś sprawiła, że art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c) stał się przepisem martwym. Dlatego też, uchwalając nowelizację, Sejm postanowił go wykreślić. Tym samym, po jej wejściu w życie, o podstawie opodatkowania sprzedaży decydować będzie tylko wartość rynkowa przedmiotu transakcji – bez różnicy, czy transakcja zawierana jest przez rezydentów, czy nierezydentów.

Sprzedaż instrumentów finansowych: wyjaśnienie zakresu zwolnienia

Nowelizacja wprowadza istotną zmianę, jeśli chodzi o zakres zwolnienia dotyczącego sprzedaży instrumentów finansowych. Przypomnijmy, że instrumenty finansowe to m.in. akcje, prawa poboru, obligacje, certyfikaty inwestycyjne, opcje, kontrakty terminowe, swapy, oraz umowy forward.

Zgodnie z przepisami dotychczasowymi, sprzedaż tego typu instrumentów była zwolniona z PCC, o ile była dokonywana w ramach tzw. obrotu zorganizowanego (tj. na terytorium Polski, na rynku regulowanym lub w tzw. alternatywnym systemie obrotu), a także wtedy, gdy kupującym lub pośrednikiem była firma inwestycyjna (np. dom maklerski lub bank prowadzący działalność maklerską). Stanowi o tym art. 9 pkt 9 ustawy o PCC.

Na tle powyższej regulacji powstała wątpliwość dotycząca skutków podatkowych sprzedaży dokonywanej przez firmę inwestycyjną poza obrotem zorganizowanym. Chodzi o sytuację, w której firma inwestycyjna nabywa instrumenty finansowe we własnym imieniu i na własny rachunek, a następnie – również we własnym imieniu i na własny rachunek – sprzedaje te instrumenty poza obrotem zorganizowanym. O ile ta pierwsza transakcja (nabycie) była, także w dotychczasowym stanie prawnym, zwolniona z PCC, o tyle skutki tej drugiej (sprzedaży) budziły wątpliwości. Sprawa miała istotne znaczenie dla firm inwestycyjnych z zagranicy, zwłaszcza z Wielkiej Brytanii, gdzie taki model gospodarczy jest szczególnie popularny.

Dla wyjaśnienia wątpliwości, w nowelizacji rozbudowano omówiony powyżej art. 9 pkt 9. Po pierwsze, jednoznacznie stwierdzono, że prawa przysługujące firmom inwestycyjnym dotyczą także „zagranicznych firm inwestycyjnych”. Po drugie, dodano jednoznaczne postanowienie, wedle którego sprzedaż instrumentów finansowych, dokonana – na własny rachunek – przez firmę inwestycyjną, podlega zwolnieniu z PCC także wtedy, gdy odbywa się poza obrotem zorganizowanym. Należy jednak zaznaczyć, że zwolnienie dotyczy tylko tych przypadków, kiedy firma inwestycyjna sprzedaje instrumenty finansowe, które wcześniej nabyła w obrocie zorganizowanym.

Autor jest doradcą podatkowym w dziale prawno-podatkowym PricewaterhouseCoopers